Waarom airco's overstappen op propaan, en wat dat betekent als je nu koopt
Kort antwoord: vanaf 1 januari 2027 mogen nieuwe airco's tot 12 kW waarin het koudemiddel volledig in het toestel zit, niet meer in de Europese Unie op de markt komen als dat koudemiddel een GWP van 150 of hoger heeft. Propaan, met de aanduiding R290, is geen gefluoreerd broeikasgas en valt buiten die regels.
Wat betekent GWP?
GWP staat voor global warming potential, in het Nederlands het aardopwarmingsvermogen. Het drukt uit hoeveel een kilo van een stof over een periode van honderd jaar aan opwarming bijdraagt, vergeleken met een kilo CO2. CO2 staat daarbij op 1.
De grens in de regeling ligt op 150. Een koudemiddel met een GWP van 150 draagt per kilo dus 150 keer zoveel bij aan opwarming als CO2, als het vrijkomt. Daar gaat de hele regeling over: niet over hoeveel stroom een toestel gebruikt, maar over wat het koudemiddel doet als het ontsnapt. Dat is een andere vraag dan de zuinigheid van het toestel, en die twee worden vaak door elkaar gehaald.
Wat verandert er, en wanneer?
De Europese F-gasverordening uit 2024 verlaagt stap voor stap hoeveel gefluoreerde koudemiddelen er in de EU op de markt mogen komen, en verbiedt ze per categorie toestel op vaste data. Voor airco's en warmtepompen tot 12 kW noemt de Europese Commissie deze data:
- 1 januari 2025: nieuwe split-systemen met minder dan 3 kg koudemiddel met een GWP van 750 of hoger.
- 1 januari 2027: toestellen tot 12 kW waarin het koudemiddel volledig in het toestel zit, met een GWP van 150 of hoger. Op dezelfde datum geldt dat voor lucht-water split-systemen tot 12 kW.
- 1 januari 2029: lucht-lucht split-systemen tot 12 kW met een GWP van 150 of hoger.
- 1 januari 2032: alle gefluoreerde koudemiddelen in toestellen tot 12 kW waarin het koudemiddel volledig in het toestel zit.
- 1 januari 2035: alle gefluoreerde koudemiddelen in split-systemen tot 12 kW.
Belangrijk is wat die data wel en niet betekenen. Ze gaan over nieuwe toestellen die op de markt worden gebracht. Een toestel dat al bij je hangt mag blijven werken en mag onderhouden worden. Je hoeft niets te vervangen vanwege een datum.
Waarom valt propaan buiten deze regels?
Omdat de verordening over gefluoreerde broeikasgassen gaat, en propaan daar niet bij hoort.
De verordening werkt met bijlagen waarin staat op welke stoffen hij van toepassing is. Dat zijn onder meer de fluorkoolwaterstoffen, de HFK's, waar koudemiddelen als R32 en R410A bij horen. Propaan is een koolwaterstof en staat niet in die bijlagen. In de overwegingen van de verordening worden koolwaterstoffen juist genoemd als een van de natuurlijke alternatieven, naast lucht, CO2, ammoniak en water.
De data hierboven raken een toestel op R290 dus niet. Dat is geen uitzondering en geen overgangsregeling: het valt buiten het bereik van de regeling.
Hoe weet je welk koudemiddel in jouw toestel zit?
Dat staat op het typeplaatje, meestal aan de zij- of achterkant van het toestel, en in de handleiding. Je ziet er een code die met een R begint, met daarachter de hoeveelheid in gram of kilogram.
Staat er R290, dan zit er propaan in en valt het toestel buiten de F-gasverordening. Staat er R32, R410A of een andere HFK, dan gaat het om een gefluoreerd koudemiddel en gelden de data hierboven voor nieuwe toestellen van dat type.
Is propaan in huis veilig?
Propaan is brandbaar, en daarom gelden er eisen aan de hoeveelheid die in een toestel mag zitten en aan de ruimte waarin het hangt. Die staan in de productnorm IEC 60335-2-40. Die norm schrijft een minimale vloeroppervlakte voor, en hoe groot die moet zijn hangt af van de hoeveelheid koudemiddel in het toestel en van de hoogte waarop het is gemonteerd.
Bij een monoblock zit het koudemiddel volledig in het toestel zelf, in een circuit dat in de fabriek is gesloten. Er lopen geen koudemiddelleidingen door je woning en bij de installatie hoeft er niets aan dat circuit te gebeuren. Dat is een verschil met een split-systeem, waar de binnen- en de buitenunit met leidingen aan elkaar worden gekoppeld.
Wil je een toestel in een kleine ruimte ophangen, bijvoorbeeld een slaapkamer of een studio, dan zijn de hoeveelheid koudemiddel en de bijbehorende minimale vloeroppervlakte het eerste wat je wilt weten. Vraag die twee waarden op voordat je koopt.
Wat betekent dit als je nu een airco koopt?
Koop je nu een toestel met een gefluoreerd koudemiddel, dan mag je dat gewoon gebruiken en onderhouden. Wel wordt de hoeveelheid die in de EU op de markt mag komen stapsgewijs verlaagd, en verdwijnen nieuwe toestellen van dat type op de genoemde data uit de handel.
Koop je een toestel op propaan, dan valt het buiten dat schema. De AirExchange 12-R monoblock die wij verkopen werkt op R290.
Dat is een reden om er nu naar te kijken, maar het is niet de belangrijkste. Die blijft dat het toestel bij je ruimte past en dat je het mag ophangen waar je het hebben wilt.
Wat vraag je aan een verkoper?
Vier dingen, en een verkoper die het product kent kan ze alle vier beantwoorden.
- Welk koudemiddel zit erin, en hoeveel gram?
- Welke minimale vloeroppervlakte hoort daarbij, en bij welke montagehoogte?
- Is het koudemiddelcircuit fabrieksmatig gesloten, of moet er bij de installatie iets aan gebeuren?
- Welk vermogen levert het toestel bij verwarmen en bij koelen, en hoeveel stroom neemt het daarbij op?
Krijg je op een van deze vier geen antwoord, dan is dat op zichzelf informatie.
Hoe weet je wat bij jouw ruimte past?
Geef de afmetingen van de ruimte door, de hoogte van het plafond en een foto van de muur waar het toestel zou komen. Dan rekenen we het na voor jouw huis in plaats van voor een gemiddelde woning, en zeggen we het ook als een toestel niet past.
